Mineral oil: τι είναι το ορυκτέλαιο και τι κάνει στο δέρμα

Το mineral oil, ή ορυκτέλαιο στα ελληνικά, είναι ένα διαυγές, άχρωμο και άοσμο λάδι που παράγεται από το αργό πετρέλαιο, μέσα από διύλιση και καθαρισμό. Στα καλλυντικά μπαίνει ως μαλακτικό: απλώνεται εύκολα, αφήνει μια λεπτή μεμβράνη πάνω στην επιδερμίδα και περιορίζει την απώλεια νερού. Στην ετικέτα το βρίσκεις συνήθως ως Paraffinum Liquidum. Παρακάτω θα δεις από πού ακριβώς προέρχεται, πώς το αναγνωρίζεις, τι λένε οι ευρωπαϊκοί φορείς για την ασφάλειά του και γιατί δεν έχει θέση στα πιστοποιημένα φυσικά καλλυντικά.

Συνοπτικά

• Το mineral oil είναι μείγμα κορεσμένων υδρογονανθράκων από τη διύλιση του πετρελαίου, όχι φυτικό έλαιο.
• Στις ετικέτες εμφανίζεται κυρίως ως Paraffinum Liquidum, ενώ συγγενικά συστατικά είναι τα Petrolatum, Paraffin και Cera Microcristallina.
• Στο δέρμα λειτουργεί ως μαλακτικό και προστατευτικό φιλμ και μένει στην επιφάνεια, στην κεράτινη στιβάδα.
• Τα ορυκτέλαια καλλυντικής ποιότητας στην Ευρώπη είναι πολύ καλά καθαρισμένα και οι ευρωπαϊκοί φορείς δεν αναμένουν κινδύνους για την υγεία από τη χρήση τους στο δέρμα.
• Προέρχεται από μη ανανεώσιμη πηγή και δεν βιοδιασπάται εύκολα, γι’ αυτό τα πιστοποιημένα φυσικά και βιολογικά καλλυντικά το αποκλείουν.

Πίνακας περιεχομένων

• Τι είναι το mineral oil και από πού προέρχεται
• Πώς θα το αναγνωρίσεις στην ετικέτα
• Τι κάνει το ορυκτέλαιο στο δέρμα
• Είναι ασφαλές το mineral oil στα καλλυντικά;
• Φράζει τους πόρους και προκαλεί σπυράκια;
• Ορυκτέλαιο ή φυτικά έλαια;
• Ορυκτέλαιο, περιβάλλον και φυσικά καλλυντικά
• Η δική μας ματιά
• Φυσική φροντίδα για πρόσωπο και λαιμό
• Συχνές ερωτήσεις
• Πηγές

Τι είναι το mineral oil και από πού προέρχεται

Τι είναι όμως ακριβώς το ορυκτέλαιο; Σύμφωνα με το εγχειρίδιο δερματολογίας Cosmeceuticals and Cosmetic Ingredients, το mineral oil είναι ένα σύνθετο μείγμα κορεσμένων υδρογονανθράκων που προκύπτει από την απόσταξη του πετρελαίου, στη διαδικασία παραγωγής της βενζίνης. Το ίδιο το πετρέλαιο σχηματίστηκε πριν από εκατομμύρια χρόνια από απολιθωμένο πλαγκτόν και φύκια, που θάφτηκαν κάτω από στρώματα ιζημάτων και μετατράπηκαν σε υδρογονάνθρακες με τη θερμότητα και την πίεση.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων ορίζει τους υδρογονάνθρακες ορυκτελαίων ως ενώσεις υδρογόνου και άνθρακα ορυκτής προέλευσης, που προέρχονται κυρίως από το αργό πετρέλαιο αλλά και από τον άνθρακα, το φυσικό αέριο και τη βιομάζα.

Το ορυκτέλαιο που καταλήγει σε καλλυντικά, τρόφιμα και φάρμακα δεν είναι το ίδιο με το λάδι μηχανής. Περνά από πολλά στάδια επεξεργασίας. Η τεχνική μονογραφία του FAO και του WHO περιγράφει το ορυκτέλαιο μέσου ιξώδους ως μείγμα πολύ καθαρισμένων παραφινικών και ναφθενικών υδρογονανθράκων με σημείο βρασμού πάνω από 200°C. Λαμβάνεται με απόσταξη, εκχύλιση και κρυστάλλωση και στη συνέχεια καθαρίζεται με επεξεργασία με οξύ ή με καταλυτική υδρογόνωση. Ο σκοπός αυτών των σταδίων είναι να απομακρυνθούν οι ουσίες του αργού πετρελαίου που δεν είναι επιθυμητές στο τελικό προϊόν.

Το αποτέλεσμα είναι ένα υγρό διαυγές, χωρίς χρώμα, οσμή ή γεύση, χημικά σταθερό και πολύ φθηνό στην παραγωγή. Αυτά τα χαρακτηριστικά εξηγούν γιατί η βιομηχανία καλλυντικών το χρησιμοποίησε τόσο πολύ στη διάρκεια του 20ού αιώνα.

Γιατί λέγεται «ορυκτό» λάδι

Η λέξη «ορυκτό» δεν σημαίνει ότι περιέχει μέταλλα ή ιχνοστοιχεία, όπως τα «mineral» προϊόντα μακιγιάζ. Σημαίνει ότι η πρώτη ύλη βγαίνει από το υπέδαφος, όπως το πετρέλαιο, και όχι από φυτό ή σπόρο. Αυτή η διάκριση έχει σημασία όταν διαβάζεις ετικέτες: ένα «λάδι» σε ένα καλλυντικό μπορεί να είναι φυτικό, όπως το λάδι jojoba ή το αμυγδαλέλαιο, ή ορυκτό, όπως το Paraffinum Liquidum.

Πώς θα το αναγνωρίσεις στην ετικέτα

Τα καλλυντικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση αναγράφουν τα συστατικά τους με τις διεθνείς ονομασίες INCI. Το ορυκτέλαιο όμως κυκλοφορεί με πολλά ονόματα. Το ίδιο εγχειρίδιο δερματολογίας αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα liquid paraffin, paraffin oil, paraffinum liquidum, petrolatum liquid, white mineral oil και white oil. Μια ανασκόπηση του 2019 για τα ορυκτέλαια και τα κεριά στα καλλυντικά συγκεντρώνει τις ονομασίες που βλέπεις πιο συχνά στις συσκευασίες.

Ένα πρακτικό κόλπο: τα συστατικά αναγράφονται με σειρά περιεκτικότητας, από το μεγαλύτερο προς το μικρότερο. Αν το Paraffinum Liquidum ή το Petrolatum είναι στις πρώτες θέσεις, τότε αποτελεί βασικό μέρος της σύνθεσης. Αν θέλεις να μάθεις να εντοπίζεις και άλλα συστατικά με τον ίδιο τρόπο, δες τον οδηγό μας για το ποια συστατικά να αποφεύγεις στα καλλυντικά.

Τι κάνει το ορυκτέλαιο στο δέρμα

Το mineral oil είναι κυρίως μαλακτικό και αποφρακτικό συστατικό. Αποφρακτικό εδώ σημαίνει ότι σχηματίζει μια λεπτή μεμβράνη πάνω στην επιδερμίδα, η οποία δυσκολεύει την εξάτμιση του νερού από το δέρμα. Η ανασκόπηση του 2019 το περιγράφει ως μαλακτικό, προστατευτικό και λιπαντικό συστατικό που βοηθά στην αποφυγή της αφυδάτωσης.

Ένα σημείο που συχνά παρεξηγείται: το ορυκτέλαιο δεν «τρέφει» το δέρμα με την έννοια που το εννοούμε για τα φυτικά έλαια. Λόγω των λιπόφιλων ιδιοτήτων του δεν διεισδύει στο δέρμα και μένει κυρίως στην κεράτινη στιβάδα, δηλαδή στο πιο εξωτερικό στρώμα της επιδερμίδας. Λειτουργεί σαν «καπάκι» που κρατά την υγρασία που ήδη υπάρχει, χωρίς να προσθέτει δικά του λιπαρά οξέα ή βιταμίνες.

Γι’ αυτό το βρίσκεις σε:

• κρέμες και lotion σώματος για ξηρό δέρμα,
• λάδια ντεμακιγιάζ και κρέμες καθαρισμού, όπου διαλύει το μακιγιάζ,
• αλοιφές και κρέμες χεριών, όπου χρειάζεται προστατευτικό φιλμ,
• balm χειλιών και κραγιόν, κυρίως στη στερεή του μορφή,
• προϊόντα μαλλιών για λάμψη.

Επειδή μπορεί να καταποθεί σε μικρές ποσότητες από τα χείλη, η ευρωπαϊκή βιομηχανία έχει ξεχωριστή σύσταση για τους υδρογονάνθρακες στα προϊόντα χειλιών. Συμβουλεύει τους παρασκευαστές να χρησιμοποιούν μόνο συγκεκριμένα κλάσματα, με βάση τα όρια αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψης.

Είναι ασφαλές το mineral oil στα καλλυντικά;

Η σύντομη απάντηση για την Ευρώπη είναι ότι οι επίσημοι φορείς αξιολόγησης κινδύνου δεν βλέπουν πρόβλημα στη χρήση του στο δέρμα, εφόσον πρόκειται για πολύ καθαρισμένο ορυκτέλαιο καλλυντικής ποιότητας. Το κλειδί είναι ο βαθμός καθαρισμού.

Γιατί μετράει η διύλιση

Το αργό πετρέλαιο περιέχει χιλιάδες διαφορετικούς υδρογονάνθρακες. Ανάμεσά τους υπάρχουν και πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, ουσίες που δεν θέλουμε σε ένα προϊόν για το δέρμα. Το Γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων (BfR) εξηγεί στις ερωτήσεις και απαντήσεις για το ορυκτέλαιο στα καλλυντικά ότι η διύλιση, η εκχύλιση και η υδρογόνωση μειώνουν ή και εξαλείφουν τα συστατικά που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την υγεία.

Σύμφωνα με την ανασκόπηση του 2019, στην Ευρώπη χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά πολύ καθαρισμένα ορυκτέλαια φαρμακευτικής ποιότητας, που συμμορφώνονται με τον Κανονισμό (ΕΚ) 1223/2009 για τα καλλυντικά και με την Ευρωπαϊκή Φαρμακοποιία. Το ιστορικό διύλισης της πρώτης ύλης πρέπει να είναι γνωστό και η ουσία είτε να μην είναι καρκινογόνος είτε να περνά το τεστ IP346. Το IP346 είναι ένας αρχικός έλεγχος: μετρά πόσες ουσίες εκχυλίζονται με τον διαλύτη DMSO, και το όριο είναι κάτω από 3% κατά βάρος.

Τι λένε οι φορείς

• Το BfR σημειώνει ότι τα ορυκτέλαια χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά πάνω από εκατό χρόνια χωρίς να έχουν παρατηρηθεί σχετικές επιπτώσεις στην υγεία, και ότι δεν αναμένονται κίνδυνοι από την πρόσληψή τους μέσω του δέρματος.
• Η ανασκόπηση του 2019 αναφέρει ότι τα εξευγενισμένα ορυκτέλαια δεν είναι αλλεργιογόνα και ότι δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις τοξικότητας για το δέρμα.

Αν έχεις μια συγκεκριμένη δερματική πάθηση, όπως έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα, ή χρησιμοποιείς φαρμακευτική αλοιφή, τη σωστή βάση για το δέρμα σου θα σου την πει η δερματολόγος σου. Η επιλογή εκεί γίνεται με κριτήρια θεραπείας, όχι μόνο συστατικών.

Φράζει τους πόρους και προκαλεί σπυράκια;

Είναι από τις πιο διαδεδομένες απορίες. Η λιπαρή αίσθηση κάνει πολλές γυναίκες να υποθέτουν ότι ένα πλούσιο λάδι θα «κλείσει» τους πόρους. Όμως η υφή ενός συστατικού δεν αρκεί για να προβλέψει αν θα προκαλέσει ακμή.

Για το καθαρισμένο ορυκτέλαιο καλλυντικής ποιότητας υπάρχει και συγκεκριμένη έρευνα. Μελέτη του 2005 στο Journal of Cosmetic Dermatology κατέληξε ότι το ορυκτέλαιο δεν προκαλεί σπυράκια στο πρόσωπο, όπως πιστευόταν παλαιότερα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τελικό προϊόν ταιριάζει σε κάθε δέρμα. Μια κρέμα είναι πάντα το σύνολο της σύνθεσής της: άλλα λιπαρά, κεριά, αρώματα, υφή. Αν έχεις λιπαρή επιδερμίδα με τάση ακμής, έχει περισσότερη σημασία να διαλέξεις ελαφριές υφές και σωστή ρουτίνα καθαρισμού. Αν το δέρμα σου είναι ευαίσθητο, στον οδηγό μας για την περιποίηση ευαίσθητου δέρματος με φυσικά προϊόντα θα βρεις μια απλή ρουτίνα βήμα προς βήμα.

Ορυκτέλαιο ή φυτικά έλαια;

Αφού το ορυκτέλαιο θεωρείται ασφαλές, γιατί τόσες γυναίκες στρέφονται σε φυτικά έλαια; Η απάντηση βρίσκεται σε άλλα κριτήρια: την προέλευση, το περιβάλλον, τη σύσταση και το τι θέλεις να προσφέρει μια φόρμουλα στο δέρμα σου.

Η ανασκόπηση των Rawlings και Lombard σημειώνει ότι το ορυκτέλαιο είναι χημικά σταθερό, ενώ τα φυτικά έλαια διαφέρουν πολύ μεταξύ τους στη σύσταση και είναι πιο ευαίσθητα στην οξείδωση. Γι’ αυτό μια φυσική φόρμουλα χρειάζεται σωστή επιλογή ελαίων, καλή συσκευασία και σωστή φύλαξη, μακριά από ζέστη και ήλιο.

Αυτή ακριβώς η ποικιλία είναι και το πλεονέκτημα των φυτικών ελαίων: κάθε έλαιο έχει το δικό του προφίλ, οπότε μπορείς να διαλέξεις αυτό που ταιριάζει στον τύπο του δέρματός σου. Για το πώς διαλέγεις, διάβασε τον οδηγό μας για τον ρόλο των φυσικών ελαίων στη φροντίδα του δέρματος.

Ορυκτέλαιο, περιβάλλον και φυσικά καλλυντικά

Αν διαλέγεις φυσικά ή βιολογικά καλλυντικά, το mineral oil δεν είναι επιλογή για εσένα, και ο λόγος δεν είναι η ασφάλεια αλλά η προέλευση.

Σύμφωνα με τα κριτήρια του διεθνούς οργανισμού πιστοποίησης NATRUE, για να φέρει ένα προϊόν τη σφραγίδα του, τα συστατικά δεν μπορούν να προέρχονται από ορυκτέλαια ή από γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Τα πιστοποιημένα φυσικά και βιολογικά καλλυντικά λοιπόν αποκλείουν το ορυκτέλαιο εξ ορισμού.

Υπάρχει και η περιβαλλοντική πλευρά. Ένα επιστημονικό άρθρο του 2025 στο Frontiers in Pharmacology εξηγεί ότι το ορυκτέλαιο κυριάρχησε στην περιποίηση τον 20ό αιώνα χάρη στη σταθερότητα και το χαμηλό κόστος του. Σήμερα όμως οι ανησυχίες για το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα έχουν φέρει ξανά στο προσκήνιο τα φυτικά έλαια. Το ίδιο άρθρο αναφέρει ως βασικά μειονεκτήματα του ορυκτελαίου τη ρύπανση νερού και εδάφους, την έλλειψη βιοδιάσπασης και την περιορισμένη βιωσιμότητα. Σημειώνει επίσης ότι οι καταναλωτές ζήτησαν προϊόντα cruelty-free και φιλικά προς το περιβάλλον, και η βιομηχανία απάντησε αυξάνοντας τη χρήση φυτικών ελαίων και ελαίων από σπόρους.

Με απλά λόγια: κάθε φορά που ξεπλένεις ένα προϊόν με ορυκτέλαιο, ένα συστατικό από ορυκτή πηγή που δύσκολα διασπάται καταλήγει στο νερό. Με ένα φυτικό έλαιο από βιολογική καλλιέργεια, η πρώτη ύλη είναι ανανεώσιμη. Περισσότερα για αυτή τη σύνδεση θα βρεις στο άρθρο μας για τα οφέλη της βιολογικής φροντίδας για το δέρμα και το περιβάλλον.

Τρεις ερωτήσεις πριν αγοράσεις

1. Τι γράφει η λίστα INCI; Ψάξε για Paraffinum Liquidum, Mineral Oil, Petrolatum, Paraffin ή Cera Microcristallina.
2. Σε ποια θέση είναι; Στις πρώτες θέσεις σημαίνει ότι είναι βασικό μέρος της φόρμουλας.
3. Τι λάδια αναφέρονται; Οι φυτικές ονομασίες INCI είναι συνήθως λατινικές, όπως Simmondsia Chinensis (jojoba) ή Prunus Amygdalus Dulcis (γλυκό αμύγδαλο). Αυτά είναι φυτικά έλαια.

Η δική μας ματιά

Στην Eneleo πιστεύουμε ότι η περιποίηση ξεκινά από τη γνώση. Γι’ αυτό δεν σου λέμε ότι ένα συστατικό είναι «τοξικό» για να σε τρομάξουμε. Σου εξηγούμε τι είναι, από πού προέρχεται και τι σημαίνει για το δέρμα σου και για το περιβάλλον, ώστε να διαλέγεις συνειδητά.

Η δική μας επιλογή είναι ξεκάθαρη. Παρασκευάζουμε τα προϊόντα μας σε πιστοποιημένο εργαστήριο, με συστατικά από δική μας βιολογική καλλιέργεια, χωρίς συνθετικές ουσίες, parabens και σιλικόνες. Θέλουμε να ξέρεις από πού έρχεται κάθε πρώτη ύλη που απλώνεις στο δέρμα σου, και γι’ αυτό δίνουμε πλήρη πληροφόρηση για την προέλευσή της.

Για εμάς η φυσική περιποίηση δεν είναι μόδα. Είναι ένας τρόπος να φροντίζεις το δέρμα σου με πρώτες ύλες από τη φύση, να σέβεσαι τα ζώα με προϊόντα cruelty-free και να μειώνεις το αποτύπωμά σου με οικολογικές συσκευασίες. Όταν διαβάζεις μια ετικέτα και βλέπεις ονομασίες φυτών αντί για παράγωγα πετρελαίου, ξέρεις τι επιλέγεις.

Eneleo

Φυσική φροντίδα για πρόσωπο και λαιμό

Αν θέλεις να περάσεις σε μια ρουτίνα με φυσική σύνθεση, ένα καλό πρώτο βήμα είναι ένα serum που θα χρησιμοποιείς καθημερινά. Το FIRM ME UP SERUM είναι το serum μας για τη σύσφιξη προσώπου και λαιμού, παρασκευασμένο στο πιστοποιημένο εργαστήριό μας, και κοστίζει 39,90 €.

Μπορείς επίσης να δεις το Sensual Oil ή να εξερευνήσεις όλη τη σειρά μας στο κατάστημα της Eneleo.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι η βαζελίνη το ίδιο με το mineral oil;

Είναι συγγενικά συστατικά, όχι το ίδιο ακριβώς. Και τα δύο προέρχονται από τη διύλιση του πετρελαίου, αλλά το ορυκτέλαιο είναι υγρό, ενώ η βαζελίνη (Petrolatum) είναι ημιστερεή. Στην ετικέτα τα αναγνωρίζεις από τις ονομασίες Paraffinum Liquidum και Petrolatum αντίστοιχα.

Περιέχουν ορυκτέλαιο τα πιστοποιημένα φυσικά καλλυντικά;

Όχι. Τα κριτήρια πιστοποίησης φυσικών καλλυντικών, όπως του NATRUE, δεν επιτρέπουν συστατικά από ορυκτέλαια. Αν ένα προϊόν δηλώνει φυσικό αλλά η λίστα INCI περιέχει Paraffinum Liquidum, αξίζει να κοιτάξεις πιο προσεκτικά τη σύνθεσή του.

Είναι το παραφινέλαιο το ίδιο με το ορυκτέλαιο;

Ναι. Παραφινέλαιο, υγρή παραφίνη, white oil και Paraffinum Liquidum είναι διαφορετικά ονόματα για το ίδιο συστατικό. Η διαφορά μπορεί να είναι μόνο στο ιξώδες, δηλαδή στο πόσο ρευστό ή παχύρρευστο είναι.

Μπορώ να χρησιμοποιώ προϊόντα χειλιών με ορυκτέλαιο;

Τα προϊόντα χειλιών στην Ευρώπη ακολουθούν ειδική σύσταση της βιομηχανίας, που επιτρέπει μόνο συγκεκριμένα κλάσματα υδρογονανθράκων, επειδή ένα μέρος του προϊόντος καταπίνεται. Αν προτιμάς φυσική σύνθεση, διάλεξε balm με φυτικά βούτυρα και κεριά και έλεγξε τη λίστα INCI.

Πηγές

• Mineral Oil, Cosmeceuticals and Cosmetic Ingredients (McGraw Hill)
• EFSA: υδρογονάνθρακας ορυκτελαίων
• FAO/JECFA: Mineral Oil (Medium Viscosity)
• Mineral oils and waxes in cosmetics: an overview (JEADV, 2019)
• IKW/Cosmetics Europe: Mineral hydrocarbons in cosmetic lip care products
• BfR: Questions and answers on mineral oil in cosmetic products
• ScienceDaily: Mineral oil won’t give you zits (2005)
• Rawlings & Lombard: A review on the extensive skin benefits of mineral oil (2012)
• NATRUE: Fact sheet on product transparency
• Frontiers in Pharmacology: Cottonseed oil composition and its application (2025)

Προτεινόμενα

• Τι είναι oil cleansing: Οδηγός για φυσικό καθαρισμό
• Τι είναι dermocosmetics και πώς ωφελούν το δέρμα
• Ρόλος ελαίων στο skincare: υγιές δέρμα με 20% καλύτερη ελαστικότητα
• Ενυδάτωση δέρματος: Βασικά οφέλη για υγιή όψη