Τι σημαίνει sustainability: η βιωσιμότητα με απλά λόγια

Η λέξη sustainability σημαίνει στα ελληνικά βιωσιμότητα ή αειφορία: την ικανότητα ενός συστήματος, μιας επιχείρησης ή ενός τρόπου ζωής να συνεχίζει για πολύ καιρό χωρίς να εξαντλεί τους πόρους από τους οποίους εξαρτάται. Στην καθημερινή χρήση ο όρος περιγράφει επιλογές που καλύπτουν τις ανάγκες μας σήμερα χωρίς να τις στερούν από τις επόμενες γενιές. Παρακάτω θα δεις από πού προέρχεται ο ορισμός, ποιες είναι οι τρεις διαστάσεις του και τι σημαίνει στην πράξη όταν διαλέγεις καλλυντικά για το πρόσωπο και το σώμα σου.

Συνοπτικά

• Sustainability = βιωσιμότητα ή αειφορία. Οι δύο ελληνικοί όροι χρησιμοποιούνται συνήθως ως συνώνυμοι.
• Ο πιο γνωστός ορισμός είναι του 1987: ανάπτυξη που καλύπτει τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να βάζει σε κίνδυνο τις ανάγκες των μελλοντικών γενεών.
• Έχει τρεις διαστάσεις: περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική, που πρέπει να εξετάζονται μαζί.
• Στα καλλυντικά αφορά τα συστατικά, την παραγωγή, το νερό, τη συσκευασία και τη διαφάνεια της εταιρείας.
• Δεν αρκεί μια πράσινη ετικέτα: ένας αξιόπιστος ισχυρισμός βιωσιμότητας είναι συγκεκριμένος και τεκμηριωμένος.

Πίνακας περιεχομένων

• Πώς αποδίδεται ο όρος sustainability στα ελληνικά
• Από πού προέρχεται ο ορισμός της βιωσιμότητας
• Οι τρεις διαστάσεις της βιωσιμότητας
• Τι σημαίνει βιωσιμότητα στα καλλυντικά
• Βιώσιμα, φυσικά, βιολογικά, vegan, cruelty-free: ποια η διαφορά;
• Πώς ξεχωρίζεις την πραγματική βιωσιμότητα από το greenwashing
• Η δική μας ματιά στη βιωσιμότητα
• Βιώσιμη περιποίηση στην πράξη
• Συχνές ερωτήσεις
• Πηγές

Πώς αποδίδεται ο όρος sustainability στα ελληνικά

Αν ανοίξεις ένα λεξικό, θα βρεις για το sustainability τρεις βασικές αποδόσεις: βιωσιμότητα, αειφορία και, πιο σπάνια, διατηρησιμότητα. Σύμφωνα με το λεξικό οικολογικών όρων της Ελληνικής Οικολογικής Εταιρείας, η βιωσιμότητα και η αειφορία χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμα για να περιγράψουν την ικανότητα ενός συστήματος να διατηρείται και να συνεχίζει για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ποια λέξη είναι όμως πιο σωστή; Και οι δύο. Η αειφορία είναι πιο επίσημος όρος, που θα τον βρεις συχνά σε επιστημονικά και θεσμικά κείμενα. Η βιωσιμότητα είναι πιο κοντά στην καθημερινή γλώσσα και τη συναντάς πιο συχνά σε εταιρικές εκθέσεις, στα μέσα ενημέρωσης και στα ράφια των καταστημάτων.

Θα δεις επίσης συγγενικές λέξεις:

• sustainable: βιώσιμος, αειφόρος (π.χ. sustainable beauty, βιώσιμη ομορφιά)
• sustainable development: βιώσιμη ή αειφόρος ανάπτυξη
• sustainably sourced: από βιώσιμη προέλευση, δηλαδή πρώτη ύλη που συλλέγεται ή καλλιεργείται χωρίς να εξαντλείται η πηγή της

Με λίγα λόγια, όταν μια μάρκα γράφει «sustainable» στη συσκευασία, θέλει να σου πει ότι ο τρόπος με τον οποίο φτιάχνει το προϊόν μπορεί να συνεχιστεί για χρόνια χωρίς να βλάπτει τη φύση και τους ανθρώπους. Το αν το πετυχαίνει, είναι κάτι που αξίζει να ελέγξεις, όπως θα δούμε παρακάτω.

Από πού προέρχεται ο ορισμός της βιωσιμότητας

Ο πιο διαδεδομένος ορισμός διατυπώθηκε το 1987 στην Έκθεση Brundtland των Ηνωμένων Εθνών, με τίτλο «Our Common Future». Όπως σημειώνεται σε μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας για τις στάσεις των καταναλωτών απέναντι στην αειφορία, βιώσιμη ανάπτυξη είναι η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ικανότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιούν τις δικές τους ανάγκες.

Γύρω από αυτόν τον ορισμό έχουν προστεθεί με τα χρόνια κάποιες σημαντικές ιδέες:

• Η αρχή της προφύλαξης. Σύμφωνα με κείμενο των Ηνωμένων Εθνών για την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, όταν υπάρχει απειλή σοβαρής ή μη αναστρέψιμης ζημιάς, η έλλειψη πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας δεν πρέπει να γίνεται δικαιολογία για να αναβληθούν μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος.
• Η ανθεκτικότητα (resilience). Η ίδια μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας εξηγεί ότι η ανθεκτικότητα είναι μέρος της βιωσιμότητας: η ικανότητα ενός συστήματος να αντέχει σε διαταραχές και να ανακάμπτει.
• Η ευθύνη πέρα από τα σύνορα. Όπως αναφέρεται σε εργασία της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης για την έννοια της αειφορίας, η επιτυχία σε μια περιοχή δεν πρέπει να επιτυγχάνεται εις βάρος των κοινωνικών ή περιβαλλοντικών συνθηκών μιας άλλης.

Το τελευταίο σημείο αφορά άμεσα και τα καλλυντικά. Ένα προϊόν δεν είναι βιώσιμο μόνο επειδή η τελική του συσκευασία ανακυκλώνεται. Μετράει και το πού και πώς καλλιεργήθηκε ένα φυτικό έλαιο, σε ποιες συνθήκες δούλεψαν οι άνθρωποι που το συνέλεξαν και πόσο δρόμο έκανε μέχρι να φτάσει στο εργαστήριο.

Ασθενής και ισχυρή βιωσιμότητα

Το ίδιο κείμενο των Ηνωμένων Εθνών κάνει μια χρήσιμη διάκριση. Η «ασθενής» βιωσιμότητα δέχεται ότι το φυσικό κεφάλαιο (δάση, νερό, έδαφος) μπορεί να αντικατασταθεί από τεχνητό κεφάλαιο (μηχανήματα, υποδομές). Η «ισχυρή» βιωσιμότητα αναγνωρίζει ότι ορισμένοι φυσικοί πόροι είναι μοναδικοί και δεν αναπληρώνονται. Στην πράξη, όσο πιο κοντά στην ισχυρή εκδοχή κινείται μια εταιρεία, τόσο περισσότερο προσέχει να μην εξαντλεί τις πηγές των πρώτων υλών της.

Οι τρεις διαστάσεις της βιωσιμότητας

Η βιωσιμότητα δεν αφορά μόνο το περιβάλλον. Η μελέτη του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας περιγράφει τρεις διαστάσεις, γνωστές και ως πλαίσιο Triple Bottom Line, που αλληλεπιδρούν για να υπάρξει ευημερία μακροπρόθεσμα.

Τα Ηνωμένα Έθνη τονίζουν, στο κείμενο για την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης, ότι οι οικονομικοί, περιβαλλοντικοί και κοινωνικοί στόχοι πρέπει να ενσωματώνονται μαζί σε κάθε απόφαση και όχι να εξετάζονται χωριστά.

Στον κόσμο των επιχειρήσεων θα συναντήσεις και το ακρωνύμιο ESG (Environmental, Social, Governance). Πρόκειται για μια παρόμοια λογική: αντί για την οικονομική διάσταση, το τρίτο σκέλος αφορά τη διακυβέρνηση, δηλαδή το πώς διοικείται μια εταιρεία, πόσο διαφανής είναι και πώς λογοδοτεί.

Τι σημαίνει βιωσιμότητα στα καλλυντικά

Πώς μεταφράζονται όλα αυτά σε μια κρέμα, ένα serum ή ένα λάδι σώματος; Ένας καλός οδηγός είναι τα κριτήρια του ευρωπαϊκού οικολογικού σήματος (EU Ecolabel) για τα καλλυντικά. Η απόφαση (ΕΕ) 2021/1870 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προωθεί προϊόντα με:

1. Περιορισμένη οικοτοξικότητα, δηλαδή λιγότερη επιβάρυνση για τους υδάτινους οργανισμούς όταν το προϊόν ξεπλένεται και καταλήγει στο νερό.
2. Καλή βιοαποδομησιμότητα, ώστε τα συστατικά να διασπώνται στο περιβάλλον και να μη συσσωρεύονται.
3. Περιορισμένη χρήση επικίνδυνων ουσιών.
4. Λιγότερη και εύκολα ανακυκλώσιμη συσκευασία, με ανακυκλωμένα υλικά.
5. Συσκευασίες επαναπλήρωσης (refill), για να μειωθούν τα απορρίμματα.

Η συσκευασία είναι συχνά το πιο ορατό κομμάτι. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει ως παράδειγμα μια πορτογαλική εταιρεία καλλυντικών που αντικατέστησε το παρθένο πλαστικό PET με ανακυκλωμένο (rPET) σε φιάλες, καπάκια και ετικέτες, με αποτέλεσμα λιγότερα απόβλητα. Αν θέλεις να δεις περισσότερες ιδέες, έχουμε συγκεντρώσει παραδείγματα βιώσιμης συσκευασίας καλλυντικών και εξηγούμε αναλυτικά τον ρόλο της βιώσιμης συσκευασίας.

Η βιωσιμότητα όμως ξεκινά πολύ πριν από το μπουκάλι. Ξεκινά από το χωράφι: από το αν τα φυτά καλλιεργούνται βιολογικά, αν η συλλογή γίνεται με σεβασμό στον κύκλο τους και αν η εταιρεία ξέρει και λέει από πού προέρχεται κάθε πρώτη ύλη. Για μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, διάβασε τον οδηγό μας για τη βιώσιμη ομορφιά και το άρθρο για τον ρόλο της βιωσιμότητας στα καλλυντικά.

Βιώσιμα, φυσικά, βιολογικά, vegan, cruelty-free: ποια η διαφορά;

Στις ετικέτες θα δεις πολλούς όρους μαζί και είναι εύκολο να μπερδευτείς. Δεν σημαίνουν το ίδιο πράγμα, αν και συχνά συνδυάζονται στο ίδιο προϊόν.

Μερικά παραδείγματα για να ξεκαθαρίσει η εικόνα:

• Ένα προϊόν μπορεί να είναι cruelty-free αλλά όχι vegan, αν δεν δοκιμάζεται σε ζώα αλλά περιέχει μέλι.
• Ένα προϊόν μπορεί να είναι φυσικό αλλά όχι βιολογικό, αν τα φυτά του δεν καλλιεργήθηκαν με βιολογικές μεθόδους.
• Ένα προϊόν βιώσιμο στην πλήρη έννοια συνδυάζει συνήθως αρκετά από τα παραπάνω: φυσικά, κατά προτίμηση βιολογικά συστατικά, σεβασμό στα ζώα, προσεγμένη συσκευασία και διαφάνεια.

Για να εξασκηθείς στην ανάγνωση της ετικέτας, δες πώς να αναγνωρίζεις φυσικά συστατικά στα καλλυντικά και τι σημαίνει ο ορισμός των eco-friendly καλλυντικών.

Πώς ξεχωρίζεις την πραγματική βιωσιμότητα από το greenwashing

Με τον όρο greenwashing εννοούμε τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς που κάνουν ένα προϊόν να φαίνεται πιο φιλικό προς το περιβάλλον απ’ ό,τι είναι. Το πρόβλημα είναι υπαρκτό: σε στοιχεία που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2023 για την πρόταση οδηγίας για τους πράσινους ισχυρισμούς, περίπου το 53% των περιβαλλοντικών ισχυρισμών που εξετάστηκαν ήταν ασαφείς, παραπλανητικοί ή ατεκμηρίωτοι, ενώ το 40% δεν είχε καθόλου τεκμηρίωση.

Σύμφωνα με την ίδια παρουσίαση, ένας αξιόπιστος περιβαλλοντικός ισχυρισμός στηρίζεται σε επιστημονικά στοιχεία, αφορά ένα σημαντικό περιβαλλοντικό ζήτημα και είναι διαφανής ως προς την τεκμηρίωσή του. Με αυτό ως βάση, μπορείς να ελέγξεις ένα προϊόν σε πέντε βήματα:

1. Ψάξε το συγκεκριμένο. Το «φιλικό προς το περιβάλλον» χωρίς εξήγηση δεν σου λέει πολλά. Το «συσκευασία από ανακυκλωμένο γυαλί» ή «βιολογικά καλλιεργημένο έλαιο» σου λέει κάτι που μπορεί να ελεγχθεί.
2. Διάβασε τη λίστα συστατικών (INCI). Συνήθως τα συστατικά αναγράφονται ξεκινώντας από εκείνα που υπάρχουν σε μεγαλύτερη ποσότητα. Αν τα φυτικά έλαια που διαφημίζονται βρίσκονται στο τέλος της λίστας, η ποσότητά τους είναι μικρή. Ο οδηγός μας για το πώς να διαβάζεις τα συστατικά των καλλυντικών σε βοηθά βήμα βήμα.
3. Έλεγξε τα σήματα. Ένα επίσημο σήμα, όπως το EU Ecolabel, στηρίζεται σε δημοσιευμένα κριτήρια. Ένα πράσινο φυλλαράκι που σχεδίασε η ίδια η μάρκα δεν έχει την ίδια βαρύτητα.
4. Δες αν η εταιρεία μιλά για την προέλευση. Μια μάρκα που λέει πού καλλιεργούνται τα φυτά της, πού παράγει και πώς, σου δίνει στοιχεία που μπορείς να αξιολογήσεις.
5. Κοίτα τη συσκευασία στο σύνολό της. Υπάρχει περιττό κουτί, πολλαπλά στρώματα πλαστικού ή υλικά που δεν ανακυκλώνονται εύκολα;

Ένα σημείο ασφάλειας: «φυσικό» δεν σημαίνει ότι ταιριάζει σε κάθε επιδερμίδα. Τα αιθέρια έλαια και ορισμένα φυτικά εκχυλίσματα μπορεί να ερεθίσουν ένα ευαίσθητο δέρμα. Αν έχεις ατοπική δερματίτιδα, ροδόχρου ή γνωστές αλλεργίες, κάνε πρώτα δοκιμή σε μικρό σημείο, για παράδειγμα στο εσωτερικό του αγκώνα, και συμβουλέψου τον δερματολόγο σου πριν αλλάξεις τη ρουτίνα σου.

Η δική μας ματιά στη βιωσιμότητα

Για εμάς στην Eneleo, η βιωσιμότητα δεν είναι ετικέτα που κολλάμε στο τέλος. Είναι ο τρόπος με τον οποίο φτιάχνουμε κάθε προϊόν από την αρχή.

Χρησιμοποιούμε συστατικά δικής μας βιολογικής καλλιέργειας, γιατί έτσι γνωρίζουμε από πρώτο χέρι πώς μεγάλωσε το φυτό και τι περιέχει κάθε σταγόνα. Παρασκευάζουμε τα προϊόντα μας σε πιστοποιημένο εργαστήριο, χωρίς συνθετικές ουσίες, parabens και σιλικόνες. Δεν δοκιμάζουμε σε ζώα και επιλέγουμε οικολογικές συσκευασίες.

Πιστεύουμε ότι η πιο σημαντική λέξη στη βιωσιμότητα είναι η διαφάνεια. Γι’ αυτό δίνουμε πλήρη πληροφόρηση για την προέλευση των πρώτων υλών μας: θέλουμε να ξέρεις τι βάζεις στο δέρμα σου και από πού προέρχεται. Μια συνειδητή επιλογή ξεκινά από τη γνώση, και αυτή τη γνώση θέλουμε να τη μοιραζόμαστε μαζί σου.

Eneleo

Βιώσιμη περιποίηση στην πράξη

Αν θέλεις να κάνεις το πρώτο βήμα, ξεκίνα από ένα προϊόν που χρησιμοποιείς κάθε μέρα. Η Σειρά Precious είναι η σειρά μας για την περιποίηση του προσώπου, με προϊόντα όπως το Precious Elixir Oil και το Precious Eyes Serum, φτιαγμένα με τη φιλοσοφία που περιγράψαμε παραπάνω.

Για το σώμα, η σειρά κατά της κυτταρίτιδας συνδυάζει φυσικά συστατικά με μια ρουτίνα που μπορείς να ενισχύσεις με λεμφικό μασάζ. Αν ταξιδεύεις συχνά, το Precious Travel Kit σε βοηθά να κρατάς τη ρουτίνα σου και εκτός σπιτιού. Αν θέλεις να δεις πρώτα ολόκληρη τη ρουτίνα, ο οδηγός μας για τη φυσική περιποίηση προσώπου βήμα βήμα σου δείχνει από πού να ξεκινήσεις.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι το ίδιο η βιωσιμότητα και η αειφορία;

Ναι, στην καθημερινή χρήση οι δύο όροι λειτουργούν ως συνώνυμοι και αποδίδουν το αγγλικό sustainability. Η αειφορία είναι πιο επίσημος όρος, ενώ η βιωσιμότητα είναι πιο διαδεδομένη στα μέσα ενημέρωσης και στην αγορά. Όποια από τις δύο κι αν συναντήσεις, μιλά για την ικανότητα κάτι να συνεχίζει χωρίς να εξαντλεί τους πόρους του.

Τι σημαίνει sustainable beauty;

Sustainable beauty, ή βιώσιμη ομορφιά, είναι η περιποίηση που λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής ενός καλλυντικού. Αφορά την προέλευση και την καλλιέργεια των συστατικών, τον τρόπο παραγωγής, το νερό, τη συσκευασία και το τι συμβαίνει μετά τη χρήση. Περιλαμβάνει επίσης τον σεβασμό στα ζώα και στους ανθρώπους που συμμετέχουν στην παραγωγή.

Ένα φυσικό καλλυντικό είναι πάντα και βιώσιμο;

Όχι απαραίτητα. Το «φυσικό» περιγράφει την προέλευση των συστατικών, ενώ η βιωσιμότητα εξετάζει και το πώς καλλιεργήθηκαν, πώς παρήχθη το προϊόν και πώς συσκευάστηκε. Γι’ αυτό αξίζει να κοιτάς τη μάρκα στο σύνολό της και όχι μόνο μία λέξη στην ετικέτα.

Πώς καταλαβαίνω αν ένας ισχυρισμός βιωσιμότητας είναι αληθινός;

Ψάξε συγκεκριμένες πληροφορίες αντί για γενικές φράσεις, διάβασε τη λίστα συστατικών και έλεγξε αν υπάρχει επίσημο σήμα με δημοσιευμένα κριτήρια, όπως το EU Ecolabel. Μια μάρκα που εξηγεί από πού προέρχονται οι πρώτες ύλες της και πού παράγει τα προϊόντα της σου δίνει στοιχεία για να κρίνεις μόνη σου.

Γιατί να με απασχολεί η βιωσιμότητα όταν διαλέγω καλλυντικά;

Γιατί τα καλλυντικά τα χρησιμοποιούμε κάθε μέρα, άρα και οι μικρές επιλογές αθροίζονται. Μια κρέμα με βιολογικά καλλιεργημένα συστατικά, μια συσκευασία που ανακυκλώνεται ή επαναπληρώνεται και μια μάρκα που σέβεται τα ζώα έχουν μικρότερο αποτύπωμα από μια επιλογή που δεν τα λαμβάνει υπόψη. Παράλληλα, ξέρεις καλύτερα τι βάζεις στο δέρμα σου. Αν θέλεις να το δεις πιο αναλυτικά, διάβασε γιατί αξίζει να προτιμάς eco-friendly καλλυντικά.

Πηγές

• Ελληνική Οικολογική Εταιρεία: Λεξικό οικολογικών όρων
• United Nations: The Concept of Sustainable Development, Definition and Defining Principles
• ΕΣΔΔΑ: Η έννοια της αειφορίας
• EUR-Lex: Απόφαση (ΕΕ) 2021/1870 για το EU Ecolabel στα καλλυντικά
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Luxury cosmetics made sustainable
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή: Green Claims Directive

Προτεινόμενα

• Τι είναι βιώσιμη ομορφιά: κατανόηση και εξήγηση
• Ο ρόλος της βιωσιμότητας στα καλλυντικά
• Τι είναι βιώσιμη ομορφιά: ο απόλυτος οδηγός
• Τι σημαίνει zero waste skincare – κρίσιμα οφέλη και μετάβαση